این طلای سیاه فرصتی‌برای چپاولگران و استعمارگران بود که سعی در سیطره ممالک برای به یغما بردن ثروت ملی آنها داشته‌اند.استعمار پیر برای تحقق آرمان‌های جهانگشایی خویش با کشف نفت سلطه خود را بر کشور ما آغاز کرد و برای همراه ساختن دربار، با تهدید، فریب و دادن پاداش و حق‌السکوت توانست که این ثروت ملی را در اختیار گرفته و با ثمن بخس این طلای سیاه را به کیسه خود بخشد. بررسی ملی شدن صنعت نفت بی‌توجه به پیشینه این امر ناممکن است و مجاهدت‌هایی که روحانیت مبارز و در رأس آنها آیت الله کاشانی به عنوان پرچمدار مبارزه به عهده داشت لازم و ضروری است. با توجه به آغاز جنگ جهانی اول، نفت ایران نقش مهمی در تأمین انرژی و سوخت لازم جهت ناوگان دریایی انگلستان داشت. پس از جنگ جهانی اول بود که انگلستان درصدد برآمد نفوذ خود را در حوزه‏های نفتی ایران بیش از پیش مستحکم‏تر سازد و از ورود هر کشور یا شرکت نفتی خارجی به این مناطق ممانعت به عمل آورد. با توجه به ثروت عظیمی که از کشف و صدور نفت ایران عاید انگلیس می‏شد خیلی زود بر محافل داخلی کشور آشکار شد که قرارداد پیشین دارسی نمی‏تواند حقوق اقتصادی دولت ایران را تأمین کند، بنابراین زمزمه‏هایی به وجود آمد تا در مفاد این قرارداد تجدیدنظرهایی صورت بگیرد. مسئله دیگر به کشورها و شرکت‌های نفتی مربوط می‏شد که با توجه به نتایج اکتشاف دولت انگلیس در حوزه‏های نفتی ایران که پس از این با نام شرکت نفت ایران و انگلیس از آن یاد خواهد شد، درصدد برآمده بودند سهمی از این غنایم به دست آورند. شرکت‌های نفتی امریکایی از جمله این موارد بودند که بویژه از اواخر دوره سلطنت قاجارها در ایران فعالیت‏هایشان را در این زمینه آغاز کرده بودند.در مجلس شانزدهم، زمانی که قرارداد «گس -گلشائیان» در مجلس در حال بررسی بود، آیت الله کاشانی – به‌عنوان نماینده مجلس شانزدهم- بعد از بازگشت از تبعید به لبنان، پیامی‌در مخالفت با این قرارداد صادر کردند که در مجلس قرائت شد.سرانجام با پشتوانه مردمی و رهبری مذهبی و سیاسی آیت‌الله کاشانی و کوشش نمایندگان اقلیت مجلس شانزدهم، اصل ملی شدن صنعت نفت در 24 اسفند 1329 به مجلس شورای ملی ارائه و در 29 اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید.

صنعت نفت بعد از پیروزى انقلاب اسلامى

کارکنان ایرانى صنعت نفت که حضور همه جانبه آنها در مبارزات مردم مسلمان بویژه اعتصابات سراسرى و بستن شیرهاى نفت، نقشى عظیم در پیروزى انقلاب اسلامى ایفا کرده بود، پس از خروج شرکت‌هاى نفتى خارجى، مدیریت و اجراى عملیات این صنعت را در کلیه بخش‌ها، از اکتشاف تا حفارى، بهره‌بردارى، انتقال، پالایش و صدور بر عهده گرفتند و به رغم تردید‌هاى اولیه از سوى محافل کارشناسى بین‌المللى، توان و تخصص خود را در اداره موفقیت آمیز صنعت نفت ایران به اثبات رساندند.با آغاز جنگ تحمیلى در آخرین روز شهریورماه سال ١٣٥٩، مراکز، تأسیسات و مجتمع‌هاى صنایع نفت، گاز و پتروشیمى، به عنوان حیاتى‌ترین نقاط استراتژیک کشور، مورد شدیدترین تهاجمات زمینى و هوایى دشمن قرار گرفت و طى بمباران‌هاى متعدد هواپیماهاى عراق که با هدف توقف تولید و قطع صادرات نفت ایران و نیز اخلال در سوخت‌رسانى به شهرها، صنایع و جبهه‌ها انجام مى‌شد، به مراکز حیاتى صنعت نفت آسیب‌هاى جدى وارد آمد. طى این مدت پالایشگاه آبادان منهدم و از فعالیت بازماند و سایر پالایشگاه‌ها، ده‌ها بار مورد هجوم دشمن قرار گرفت. جزیره خارک و ترمینال‌هاى صدور نفت بطور مستمر هدف حجم سنگین آتش دشمن بود. به‌رغم تمام فشارهایى که با هدف به زانو درآوردن صنعت نفت و اقتصاد کشور انجام مى‌شد، صادرات نفت حتى براى یک روز قطع نشد. در این دوران فراز تازه‌اى موسوم به «جنگ نفتکش‌ها » آغاز شد و چاه‌ها و سکوهاى نفتى نیز از هجوم در امان نماندند. با این حال کارکنان توانمند و ایثارگران صنعت نفت، به رغم شهادت مظلومانه قریب به یک‌هزار شهید، همچنین اسارت و شهادت وزیر بسیجى نفت مهندس محمدجواد تندگویان ضمن حفاظت از تأسیسات و تداوم تولید، پالایش و صادرات نفت، مستمراً و پس از هر هجوم دشمن خسارات وارده را در کوتاه‌ترین زمان ممکن بازسازى کرده و از طریق اجراى طرح‌هاى ابتکارى، ضمن خنثى کردن نقشه‌هاى دشمن، شرایطى فراهم آوردند که هیچ‌گاه براى مردم، کشور و رزمندگان مشکلى پیش نیاید.

حماسه بازسازى و توسعه

با خاتمه جنگ، عملیات بازسازى و نوسازى صنایع نفت با شتاب و جدیت پیگیرى شد و در اندک زمانى، ظرفیت پالایش، توان تولید و میزان صادرات، از مقدار پیش از آغاز جنگ تحمیلى فراتر رفت. در این مقطع تلاش و باور مذهبی و انقلابی که پشتوانه فداکاری هشت سال دوران دفاع مقدس توانستند که این‌بار مجاهدت خود را در عرصه‌های سازندگی و تولید به منصه ظهور رسانند و تولید صیانتی نفت و بهره‌برداری از چاه‌های گاز از نمونه‌های برجسته این همت و تلاش است. همچنین در راستای خودکفایی و استقلال اقتصادی نیز گام‌های مؤثری برداشته شده است.با توجه به این‌که در مدت حیات انقلاب اسلامی ایران همواره دو وزارتخانه نفت و دفاع مورد بیشترین خط پیکان تحریم‌ها قرار داشته اما هوشیاری و دانش ایران باعث و بانی آن شد که بخش مهمی از نیازمندی‌های آنها بومی شده و دانش آن در اختیار ایرانی‌ها قرار گیرد که در حوزه نفت می‌توان به ساخت تجهیزات سرچاهی و رشته‌های تکمیلی درون چاهی اشاره کرد که از نیازهای اساسی جهت بهره‌برداری از میادین نفت و گاز است. شرکت نفت مناطق مرکزی ایران نیز با وجود جوان و نوپا بودن آن توانسته در حیات 10 ساله خود اقدامات مهمی در تولید نفت و گاز و انجام تعهدات تکلیفی خود ایفا کند که مروری بر عملکرد آن خالی از لطف نیست.
منبع: روزنامه ایران – علیرضا ضیغمی، مدیرعامل شرکت نفت مناطق مرکزی ایران