تصویب طرحی مبنی بر تحریم شرکتهای صادرکننده بنزین به ایران توسط سنای آمریکا، بیشتر مصداق بارز این ضربالمثل معروف است که می گوید: "عرض خود می بری و زحمت ما می داری"، زیرا گروکشی بنزین برای دستیابی به اهداف و اغراض سیاسی هیچگاه نمی تواند اقتصاد ایران را فلج کند و تنها دست شرکتهای صادرکننده بنزین به ایران را میبندد.
|
به عبارت دیگر، با این که به ظاهر لایحه تحریم صادرات بنزین به ایران از سوی سنای آمریکا یک گام دیگر به میز باراک اوباما نزدیکتر شده، اما به هیاهوی روانی و تبلیغاتی شبیهتر است؛ زیرا دولت آمریکا برای مجاب کردن ایران به تعلیق غنیسازی اورانیوم نمیتواند حساب زیادی روی تاثیرهای تحریم بنزین ایران داشته باشد. تاریخ مصوبات سنای آمریکا نیز موید این نکته است که معمولا طرحهای احساسی نمایندگان این مجلس چندان مبتنی بر واقعیتهای بین المللی نیست و معمولا در فضای غیر منطقی و احساسی صورت می گیرد و حال آنکه در عرصه واقعیات عقلای غربی به گونهای دیگر می اندیشند.بر اساس این طرح که به یک سناریوی یک پرده ای و با یک بازیگر شبیه است، سناتورهای آمریکایی تصویب کرده اند که شرکتهای فروشنده بنزین و دیگر فرآوردههای نفتی به ایران، حق قرارداد بستن با وزارت انرژی آمریکا و فروش نفت خام به صندوق ذخیره نفتی این کشور را از دست بدهند. طرح تحریم بنزین ایران در ادامه همان طرحی است که اوایل اردیبهشت امسال گروهی از نمایندگان کنگره آمریکا برای مسدودکردن جریان صادرات بنزین به ایران تهیه کردند. قرار است براساس طرح "قانون پیشبرد تلاشهای دیپلماتیک در مورد ایران"، نهادهایی که در عرضه، دلالی، بیمه یا تحویل بنزین به ایران نقش داشته باشند، تنبیه شوند. سناتورهای آمریکایی شاید فکر کنند که واردات بنزین پاشنهآشیل چهارمین تولیدکننده نفت جهان است و ایران که در حدود پنج درصد عرضه جهانی نفت را در اختیار دارد برای ۴۰ درصد مصرف داخلی بنزین خود وابسته به واردات است. اما این همه ماجرا نیست. بخشی از واردات بنزین ایران از طریق شرکتهایی همچون ویتول و گلنکور سوئیس، توتال فرانسه، بی.پی بریتانیا، ریلاینس هند و شرکت سوئیسی-هلندی ترافیگورا تامین میشود. شرکت بیمه لویدز لندن نیز بیشتر تانکرهای حامل بنزین به ایران را بیمه میکند. البته به فهرست این شرکتها و کشورها، واردات از امارات را نیز باید افزود که 76 درصد بنزین وارداتی ما را تامین میکند. حال باید دید با توجه به این که تصویب شدن طرح تحریم بنزین ایران از سوی آمریکا سبب میشود شرکتهای صادرکننده بنزین به ایران از معامله با آمریکا محروم شوند، آیا این شرکتها از بازار عمده و پرسودی همچون ایران دست بر میدارند یا این که بازار آمریکا و تهدید نصفهنیمه او را جدی میگیرند؟ با اجرای این سناریو شرکتهای صادرکننده بنزین باید دنبال بازار دیگری بگردند که بتواند دست کم بیش از 20 میلیون لیتر خرید روزانه بنزین را تضمین کند. اگر این شرکتها شرط آمریکا را بپذیرند، چه تضمینی وجود دارد که بتوانند به راحتی مشتری دیگری بیابند؟ و اگر برای مدتی ایران تحریم شود، بنزین تولید شده خود را چه میکنند؟ تا چه اندازه میتوانند آن را ذخیره کنند یا روی دریا نگه دارند؟ این نکته را نیز نباید از نظر دور داشت که اجرای احتمالی چنین سناریوی خامی یک بازنده بیشتر نخواهد داشت و آن شرکتهای پالایشی هستند که بنزین ایران را تامین میکند. از سوی دیگر، بازار اقتصاد امروز چنان گسترده است که ایران میتواند شرکتهای فروشنده بنزین را به راحتی جایگزین کند. به هر حال مدیران نفتی ایران تجربه بحرانها و تحریمهای همه جانبه دوره جنگ تحمیلی را در کولهبار تجربیات خود دارند. در همان دوران مدیران نفتی با تدابیری که اندیشیده بودند، روزانه بیش از 1.5 میلیون بشکه نفت خام صادر میکردند. ایران هم چندان بیکار ننشسته؛ برای مواقع بحرانی طرح تامین بنزین 48 ساعته را طراحی کرده و -به گفته مسئولان شرکت پالایش و پخش- انبارهای ذخیره بنزینش را نیز لببهلب پر نگه داشته است.طرحهای بنزینسازی و بهینهسازی پالایشگاهها به عنوان دو دستور کار مهم شرکت پخش و پالایش همچنان دارند به کار خود ادامه میدهند؛ هر دو طرح تا پایان سال 92، نزدیک به 40 میلیون لیتر به ظرفیت تولید بنزین در ایران اضافه میکنند. آن زمان ایران از شرکتهای فروشنده بنزین بینیاز میشود و از آنجا که امنیت تامین انرژی خود را در شرکتهای تحریمی خود نمیبیند، دیگر به آنها توجه نخواهد داشت.شرکتهای فروشنده بنزین به ایران به این موضوع آگاهند. سناتورهای آمریکایی نیز شاید دریافته باشند که تاریخ چند دهه گذشته تحریمهای از این سختتر را به ایران تحمیل کرده و ایران از پس آن بر آمده. اما آنان از نظر خودشان برای نشاندن ایران سر میز مذاکره باید راهحلهای دیپلماتیک زیادی را تجربه کنند. یکی از آنها همین هیاهوی تحریم بنزین است. هیاهویی که عرض تحریمکنندگان میبرد و زحمت صادرکنندگان میدارد و این میان جمهوری اسلامی ایران است که در آینده بازار انرژی جهان نقش اساسی ایفا خواهد کرد، چه با تحریم و چه بی تحریم.
|