میزان مصرف انرژى ایران در سال ۱۳۸۶ به حدود ۱۱۰۰ میلیون بشکه معادل نفت خام رسید که سهم صنعت از این میزان حدود ۲۰ درصد و بخش خانگى و تجارى ۴۰ درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص دادند.
این جریان از یک سو به روند کماکان صعودى مصرف مشترکان و از سوى دیگر به برخى عوامل ساختارى بستگى دارد؛ عواملى که عمدتاً در کارایى تکنولوژى ها و تجهیزات به کار رفته در تولید، انتقال و توزیع انرژى خلاصه مى شود. علاوه بر آمارهاى رشد سرسام آور مصرف گاز و بنزین، بخش برق ایران نیز در رتبه بالاترین پرمصرف کنندگان جهان قرار گرفته است.مصرف انرژى لزوماً تنها استفاده از انرژى در آخرین زنجیره مصرف (مشترکان) نیست بلکه مصرف در جریان تولید انرژى نیز در ایران یکى از محورهاى اساسى است که در سال هاى اخیر ارتقاى بهره ورى از آن کلید خورده است. ارزیابى برخى آمارهاى جهانى در نوع خود جالب توجه است: در بخش «تولید»، ایران با حدود ۴۵هزار مگاوات ظرفیت نصب شده نیروگاهى، نوزدهمین کشور پرمصرف برق در دنیا شناخته شده است.اگر نیروگاه هاى حرارتى ما براى تولید برق ۱۰۰ واحد گاز دریافت کنند حدود ۷۰ واحد آن طبق آمارهاى ثبت شده به هدر مى رود و تنها ۳۰ واحد آن به انرژى الکتریکى تبدیل مى شود، گرچه از سال گذشته تاکنون توافق هایى نسبى بین دو وزارتخانه نفت و نیرو براى ساخت نیروگاه هاى سیکل ترکیبى با درجه بالاى بهره ورى در تولید انرژى صورت گرفته اما هنوز از برنامه اجرایى این توافق خبرى نیست. وزارت نیرو اما خود طى سال هاى گذشته براى جذب سرمایه گذارى در ساخت نیروگاه هاى سیکل ترکیبى اقداماتى انجام داده است. علاوه بر مصرف انرژى ناشى از ناکارآمدى تکنولوژى هاى، تولید، شبکه هاى انتقال و توزیع برق نیز در ایران از جمله خبرسازترین عاملان هدرروى و اتلاف شمرده مى شوند.آمارها نشان مى دهد ۲۲ درصد از برق تولیدى کشور به دلیل فرسودگى، غیراستاندارد بودن تجهیزات و سیستم ها همچون سیم و کابل و نیز به دلیل گستردگى شبکه برق ایران به هدر مى رود؛ به عبارتى این میزان اتلاف برق حدود ۹۹۰۰ مگاوات و یا ۶ برابر میزان تولید برق از نیروگاه بزرگى چون شهید منتظرى اصفهان است: در حالى که هدررورى یا پرت انرژى در شبکه هاى انتقال و توزیع در بیشتر کشورهاى جهان بین ۵ تا ۷ درصد و حتى در کشور بنگلادش تنها ۹ درصد است. اظهارنظر برخى مقامات برقى ما حکایت از این دارد که در صورت تخصیص اعتبارات لازم مى توان میزان تلفات برق را سالیانه تا ۲ درصد کم کرد و آن را به ۱۲ درصد کاهش داد.برخى کارشناسان معتقدند که خرید اقلام ارزان و البته غیراستانداردى چون برخى کالاهاى چینى همچون تجهیزات انتقال برق هم در اتلاف انرژى برق مؤثر بوده است. وزیر نیرو در گفت وگویى با ما اعلام کرد: برنامه هاى مؤثرى براى کنترل هدررفت انرژى در سیستم هاى انتقال و توزیع تدوین و اجرا شده است که امید مى رود بتوانیم در کوتاه مدت جریان هدررفت و نیز انشعاب هاى غیرمجاز منجر به هدرروى انرژى برق را کنترل نماییم.
پرویز فتاح در پاسخ به سؤال خبرنگار «ایران» که از وى پرسید آیا واردات تجهیزات بعضاً غیراستاندارد خارجى، جریان هدررفت را تشدید کرده است، گفت: نظارت بر کیفیت کالاهاى وارداتى به کشور از طریق مراجع مربوط انجام مى گیرد.از وى پرسیدیم آیا وزارت نیرو اقدام مؤثرى در خودکفایى تولید برخى کالاهاى صنعت برق انجام نداده است، گفت: آنچه از تجهیزاتى که از سوى تولیدکنندگان داخلى ساخته مى شود داراى استاندارد قابل قبولى است اما وزارت نیرو درصدد است با اعطاى تسهیلات لازم نظیر پرداخت وام، تکنولوژى خط تولید واحدهاى سازنده داخلى را براى تولید کالاهاى موردنیاز و با استاندارد بالاتر ارتقا دهد.مطالعات نشان مى دهد که خانوارهاى ایرانى ۳ برابر متوسط جهانى انرژى برق مصرف مى کنند؛ ضمن آنکه پیش بینى شده است در حالى که مصرف سالیانه برق در دنیا بین یک تا دو درصد است اما ایران رشدى ۷ تا ۸ درصدى سالیانه را به خود اختصاص داده است.بنابر این تنها با محاسبه قیمت واقعى و تمام شده هر کیلو وات برق مى توان امیدوار بود تا علاوه بر تولید، نظارت لازم در بخش توزیع و مصرف نهایى رو به رشد ایران هم صورت گیرد.حال، در بازار داغ و گران انرژى ضرورى است تا بهره ورى در نیروگاه هاى برق که با خوراک گاز به تولید مى پردازند افزایش یابد. کنترل اتلاف خوراک گاز در دسترس نیروگاه ها و از سوى دیگر بهسازى شبکه فرسوده برق، هزینه - فرصت هاى بخش برق و انرژى را کاهش خواهد داد.
منبع: روزنامه ایران - کیوان سرافرازى