در طول یکصد سال تاریخ نفت ایران،‌ جنبش ملی شدن صنعت نفت در دهه 1330 از مهمترین وقایع سیاسی و اقتصادی مردم ایران برای ایجاد حاکمیت بر منابع و سرمایه شان و کوتاه کردن دست بیگانگان از ثروت خدادادی "نفت" به شمار می رود.برخی مورخان، ملی شدن نفت ایران را نه فقط حرکتی آگاهی بخش برای مردم دنیا می دانند، بلکه آن را بزرگترین ضربه به استعمار انگلیس توصیف می کنند. حرکت مردم ایران برای ملی کردن صنعت نفت در دهه 1330 و در اختیار گرفتن منابع و ثروت زیرزمینی شان با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 تکامل یافت. با پیروزی انقلاب اسلامی، تمام نیروهای خارجی در صنعت نفت ایران که بخش عمده فعالیت های بالادستی از جمله اکتشاف، حفاری و تولید نفت را در اختیار داشتند، از کشور رانده شدند. کارکنان متعهد و دلسوز صنعت نفت ضمن مشارکت در اعتصاب های سراسری و کمک به ثمرنشستن انقلاب، از اولین روزهای پیروزی اداره صنعت نفت را در اختیار گرفتند. این دلاورمردان در طول هشت سال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران با تقدیم هزاران شهید به ملت ایران، اجازه ندادند حتی یک روز تولید و صادرات نفت خام ایران تعطیل شود.
این توانمندی درطول سی سال پیروزی انقلاب اسلامی روز به روز تقویت شد و اکنون در مرحله رسیدن به کمال واقعی است.
وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران در اظهارنظری درباره ملی شدن صنعت نفت، گفت: در سال 1387 ، صنعت نفت به معنی واقعی ملی شده است. در بخش توانمندی پیمانکاری،‌ طراحی، مهندسی مشاور و اداره‌ صنعت نفت با وجود فشارهای بسیار خودکفا شده‌ایم و درآمدهای نفتی برای توسعه‌ کشور مصرف می‌شود.
"غلامحسین نوذری"بارها به این مساله اشاره کرده است که کارکنان صنعت نفت ایران توانمندی اجرای طرح ها در بخش های بالادستی و پایین دستی صنعت نفت را دارا هستند و برای انجام این پروژه ها هیچگاه معطل شرکت های خارجی نمی مانند.از نمونه های بارز این اظهارنظر، شروع عملیات توسعه میدان نفتی آزادگان، احداث پالایشگاه مراحل 9 و 10 میدان گازی پارس جنوبی، توسعه مراحل 15 تا 18 میدان گازی پارس جنوبی است.
مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در اظهارنظری با بیان اینکه سال 1387 ، یکصدمین سالگرد تولید نفت در ایران است، تصریح کرد: از زمان امضای متمم قرارداد ویلیام دارسی در سال 1312 بین دولت رضاخان و شرکت های نفتی انگلیسی که تفاوتی با قرارداد اصلی نداشت، مجموع جنبش ها و تحرک های ایجاد شده در داخل کشور به شکل گیری نهضت ملی شدن صنعت نفت در سال 1329 منجر شد."سیف الله جشن ساز"، این حرکت مردمی را نقطه عطفی در تاریخ ایران دانست که به رهبری روحانیت و سیاستمداران فعال مجلس در آن دوره شکل گرفت.
معاون وزیر نفت با اشاره به اینکه عمر این حرکت مردمی کوتاه بود و در 28 مرداد سال 1332 با بروز کودتا، کل توافق های قبلی ملغی شد، افزود: بدین ترتیب اداره صنعت نفت به یک کنسرسیوم واگذار شد که اعضای اصلی آن شرکت های امریکایی بودند. به عبارت دیگر، در اثر یک فرآیند تاریخی، کنترل نفت ایران از دست شرکت های انگلیسی به دست شرکت های آمریکایی ها افتاد.
جشن ساز، با اشاره به اینکه ملی شدن واقعی منابع و مخازن نفت ایران در سال 1357 رخ داده است، می افزاید: نکته بسیار مهم برای کشورهای غربی در این دوره آن بود که تصور می کردند از همین نقطه می توانند بار دیگر بر کشور ایران مسلط شوند. تصور می کردند، متخصصان صنعت نفت ایران قادر به اداره این صنعت عظیم نیستند و راه برای تسلط دوباره آنها بر منابع نفتی ایران باز است.
به گفته مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، کارکنان شریف صنایع نفت و گاز ایران در طول سی سال پیروزی انقلاب اسلامی ثابت کردند که فرضیه و تصور شرکت های خارجی نادرست بوده است و کارهای عظیمی در این مدت انجام دادند که قابل مقایسه با سی سال قبل از آن نیست.براساس آمار ارایه شده از سوی جشن ساز، در طول سال های 1327 تا 1357 حدود 26 میلیارد بشکه نفت از منابع نفتی کشور برداشت شده است. این درحالی است که کارکنان زحمتکش صنعت نفت ایران در طول سال های 1358 تا پایان 1386 ، با 40 درصد افزایش، حدود 36 میلیارد بشکه از منابع نفتی کشور برداشت کردند. این افزایش قابل توجه برداشت نفت از منابع نفتی در حالی رخ داده که جمهوری اسلامی ایران درگیر هشت سال جنگ تحمیلی بوده است.وی از دیگر افتخارهای کسب شده در سی سال گذشته را افزایش ظرفیت تولید نفت از 2 میلیون و 200 هزار بشکه در زمان پایان جنگ تحمیلی به 4 میلیون و 200 هزار بشکه در پایان سال 1371 در مدت زمان کمتر از 18 ماه عنوان کرد.صنعت نفت ایران افق های روشنی را در سند چشم انداز 20 ساله کشور از جمله حفظ جایگاه دومی در سازمان اوپک و کسب مقام اول تولید محصولات پتروشیمی در منطقه و کسب جایگاه برتر تولید گاز در دنیا را دارد.
منبع: ایرنا - مژگان توانا