آنچه در پی می آید، بخش هایی از همین گزارش است :

خوراک پالایشگاه ها (نفت خام و میعانات گازی)

یکی از شاخص های مهم در بخش پایین دستی صنعت نفت میزان خوراک پالایشگاه ها (نفت خام و میعانات گازی) است.در دوره سه ساله اول برنامه چهارم توسعه، میزان عملکرد خوراک (نفت خام و میعانات گازی) 9 پالایشگاه داخلی نفتی به ترتیب به میزان 1609، 1658 و 1658 هزار بشکه در روزه بوده تا تامین نیازهای سوخت و انرژی داخلی و نیز خوراک بعضی از صنایع و واحدهای پتروشیمی را تامین و صادرات بخشی از فرآورده های نفتی مازاد بر مصرف داخلی را میسر کند.میزان تحقق این شاخص نسبت به اهداف برنامه سند بخشی به ترتیب 07/101، 22/101 و 35/102 درصد است.

تولید فرآورده های نفتی اصلی

در سال های 1384 تا 1386 با اجرای پروژه های بهبود و توسعه پالایشگاهی، مجموع تولید پنج فرآورده اصلی به ترتیب معادل 2/226، 7/230 و 3/229 میلیون لیتر در روز بوده که نسبت به ارقام برنامه سند بخشی به ترتیب به میزان 48/98، 8/97 و 3/101 درصد تحقق یافته است.سهم تولید بنزین موتور از مجموع تولید پنج فرآورده اصلی در سه سال اول برنامه چهارم توسعه به ترتیب معادل 7/18، 4/19 و 7/19 درصد است.در کنار این نتایج، طرح هایی برای احداث پالایشگاه های نفتی و میعانات گازی در دست اجراست که رعایت الزام های زیست محیطی یکی از نکات اصلی همه این طرح هاست.با طرح احداث پالایشگاه نفت هرمز و پالایش 300 هزار بشکه در روز نفت خام فوق سنگین و سنگین صادراتی، افزایش تولید بنزین صورت خواهد گرفت که در کنار آن شاخص هایی مانند به حداقل رسیدن تولید نفت کوره و فرآورده های سنگین، تولیدات فرآورده مطابق با استاندارد سال 2009 اروپا در کنار رعایت الزام های زیست محیطی مد نظر است.اجرای طرح احداث پالایشگاه میعانات گازی بندر عباس (ستاره خلیج فارس) با هدف پالایش 360 هزار بشکه در روز میعانات گازی تولید شده در عسلویه به منظور تولید بنزین، سوخت جت و سایر محصولات با ارزش و تولید 35 میلیون لیتر بنزین در روز صورت خواهد گرفت. از جمله دیگر محصولات این طرح تولید پروپان خواهد بود.طرح احداث پالایشگاه نفت خام فوق سنگین خوزستان با هدف پالایش 180 هزار بشکه در روز نفت خام فوق سنگین میدان های آزادگان و یادآوران و بهره گیری از فرآیند جدید HRB برای اولین بار برای فرآورش نفت خام فوق سنگین انجام خواهد شد.حداکثرسازی تولید نفت گاز، تولیدات فرآورده مطابق با استاندارد سال 2005 اروپا و استقرار مدیریت انرژی، دفع پسماند و آلاینده ها در فرآیند تولید از دیگر اهداف این طرح اعلام شده است.طرح احداث پالایشگاه پارس (شیراز _ احداث پالایشگاه جدید) به ظرفیت 120 هزار بشکه در روز میعانات گازی که با اجرای آن شاهد بهبود شرایط تامین فرآورده در کشور خواهیم بود.طرح احداث پالایشگاه شهریار (تبریز) به عنوان یک طرح مهم در شمال غرب کشور مورد توجه است. احداث پالایشگاه جدید به ظرفیت 150 هزار بشکه در روز و تعیین الگوی پالایشی بر اساس مخلوطی از نفت خام حوزه های دزفول شمالی و مارون و نفت خام کشورهای حوزه دریای خزر در کنار افزایش حداکثر ظرفیت تولید بنزین از جمله اهداف این طرح اعلام شده است.طرح احداث پالایشگاه جدید کرمانشاه (آناهیتا) از جمله طرح های مهم در منطقه غرب کشور است. احداث پالایشگاه جدید به ظرفیت 150 هزار بشکه در روز و تعیین الگوی پالایشی بر اساس مخلوطی از نفت خام ایران و نفت خام کشورهای حوزه دریای خزر به عنوان بخشی از اهداف اصلی این طرح محسوب می شود.احداث پالایشگاه جدید کاسپین که در واقع پالایشگاه جدید نفت خام در منطقه نکا به ظرفیت 300 هزار بشکه در روز است، با مشارکت بخش خصوصی صورت خواهد گرفت.

مخازن نفت خام و فرآورده های پالایشگاه های کشور

به علت شرایط اضطراری عملیاتی و تعمیراتی که برای خطوط لوله انتقال نفت خام در طول عملیات سالانه پیش بینی می شود، همچنین جلوگیری از نوسان های تامین خوراک پالایشگاه ها، مخازن ذخیره برای نفت خام با ظرفیتی متناسب با چند برابر ظرفیت روز مصرف هر یک از پالایشگاه ها احداث شده است.مجموع ظرفیت مخازن نفت خام و مایعات گازی در سال های 1384 تا 1386 به ترتیب برابر با 5/13، 1/14 و 4/15 میلیون بشکه بوده است.فرآورده های تولیدی پالایشگاه های کشور به انبارهای جانبی در محوطه پالایشگاه ها ارسال می شود.مخازن ذخیره در انبارهای جانبی برای اختلاط محصولات میانی و تهیه فرآورده های نهایی طبق مشخصات کیفی مورد نظر و ذخیره سازی و اندازه گیری و تحویل برای ارسال به انبارهای تدارکاتی است. ظرفیت مخازن فرآورده های پالایشگاه های کشور در سال های 1384 تا 1386 به ترتیب برابر با 9/23، 25 و 6/23 میلیون بشکه بوده است.

انتقال نفت خام و فرآورده

در سال های 1384 تا 1386 مجموع انتقال نفت خام و فرآورده از طریق خطوط لوله، نفتکش های جاده پیما، مخزن دارای راه آهن و نفتکش های دریایی به ترتیب معادل 63 هزار و 938، 66 هزار و 699 و 64 هزار و 826 میلیون تن کیلومتر بوده است.در کنار آن طرح های مختلفی برای توسعه و بهبود شرایط انتقال در قالب خطوط انتقال نفت خام و فرآورده در دست اجراست.در طرح افزایش ظرفیت انتقال فرآورده مسیر امام تقی _ تربت حیدریه در نظر است افزایش ظرفیت انتقال فرآورده های نفتی مسیر امام تقی _ تربت حیدریه تا 35 هزار بشکه در روز محقق شود.اجرای طرح احداث خط لوله انتقال فرآورده های نفتی مسیر بندرعباس _ رفسنجان با هدف انتقال فرآورده های نفتی اعم از بنزین سوپر، بنزین موتور، نفت گاز و نفت سفید تولیدی پالایشگاه های بندر عباس، میعانات گازی ستاره خلیج فارس و هرمز به داخل کشور در دست اجراست که در صورت اجرای آن تا 300 هزار بشکه نفت گاز یا 360 هزار بشکه بنزین در روز فرآورده نفتی جابه جا خواهد شد.احداث خطوط لوله آبادان - ماهشهر نیز با هدف افزایش ظرفیت انتقال نفت خام و فرآورده از ماهشهر به آبادان در دست اجراست.از سوی دیگر، همزمان با تکمیل طرح احداث خط لوله انتقال میعانات گازی عسلویه - بندرعباس، انتقال خوراک مورد نیاز پالایشگاه میعانات گازی بندر عباس صورت خواهد گرفت.طرح احداث خط لوله تبریز - میاندوآب - ارومیه طرحی چند بعدی و چند منظوره است که هدف از آن افزایش ظرفیت انتقال سه فرآورده بنزین، گازوییل و نفت سفید از تبریز به میاندوآب و مراغه به میزان تقریبی 65 هزار بشکه در روز است.اما هدف تعیین شده در بخش پروژه تبریز _ ارومیه افزایش ظرفیت انتقال فرآورده های بنزین، نفت گاز و نفت سفید از تبریز به ارومیه تا سقف 65 هزار بشکه در روز است.با اجرای طرح افزایش ظرفیت انتقال فرآورده مسیر بندرعباس - رفسنجان - اصفهان که از نظر بعد مسافت نیز چشمگیراست، افزایش ظرفیت انتقال فرآورده های نفتی از بندرعباس به سمت شمال کشور از 200 به 300 هزار بشکه در روز محقق خواهد شد.طرح بزرگ خطوط لوله آبادان - اراک و اراک - تهران از جمله طرح هایی بوده که به صورت ترکیبی و شامل دو بخش مکمل و پیوسته است و با اجرای آن ظرفیت انتقال فرآورده های نفتی از آبادان به اهواز به مقدار 120 هزار بشکه در روز، از اهواز به تنگه فنی به اراک به مقدار 110 هزار بشکه در روز و از اراک به ری به مقدار 180 هزار بشکه در روز افزایش خواهد یافت.از سوی دیگر، با اجرای طرح تغییر مسیر خطوط لوله اقماری تهران، تغییر مسیر خط لوله اقماری که در بافت شهری تهران بزرگ قرار گرفته است، نهایی خواهد شد.افزایش ظرفیت انتقال نفت خام خوراک پالایشگاه تبریز و فرآورده های ارسالی به مسیر تهران - تبریز در قالب طرحی با عنوان افزایش توان انتقال فرآورده های نفتی و نفت خام خطوط لوله تهران - تبریز دنبال می شود.در کنار آن به منظور انتقال نفت خام کشورهای حوزه دریای خزر و تحویل نفت خام معادل در بنادر جنوبی از طریق قراردادهای سوآپ، طرح انتقال و فرآورش نفت خام کشورهای حوزه دریای مازندران در دست اجراست.طرح تعویض خط لوله 26 اینچ اراک _ قم از دیگر طرح های در دست اجراست که هدف آن تعویض خط لوله 26 اینچ اراک _ قم حد فاصل کیلومتر 456 تا تاسیسات شهید مهدوی قم به طول 155 کیلومتر است.از دیگر طرح های در دست اجرا می توان به پروژه احداث تلمبه خانه جدید شهید چمراه اهواز، پروژه عبور خط لوله از رودخانه بهمنشیر، پروژه احداث خط لوله 16 اینچ آبادان _ نظامیه و احداث خط لوله 10 اینچ فرآورده تنگه فنی _ دره شهر اشاره کرد.

مصرف فرآورده های نفتی اصلی

مجموع متوسط مصرف پنج فرآورده نفتی اصلی در سال های 1384 تا 1386 به ترتیب معادل با 63/218، 38/233 و 08/231 میلیون لیتر در روز بوده که نسبت به اهداف برنامه سند بخشی به ترتیب معادل با 94/103 ، 3/108 و 04/105 درصد تحقق نشان می دهد.در سال 1386 با اجرای طرح عظیم سهمیه بندی بنزین، روند فزاینده مصرف این فرآورده نفتی نسبت به سال قبل از آن به میزان 2/9 میلیون لیتر در روز، کاهش یافته است؛ به طوری که سهم مصرف بنزین موتور از مجموع مصرف پنج فرآورده اصلی در سه سال اول برنامه چهارم توسعه به ترتیب معادل 7/30، 6/31 و 9/27 درصد بوده است.

کاهش مصرف انرژی از طریق ایجاد سامانه کارت هوشمند سوخت

ایجاد سامانه کارت هوشمند سوخت در اجرای طرح عظیم سهمیه بندی بنزین، بزرگ ترین پروژه فناوری اطلاعات (IT) کشور محسوب می شود.اجرای این طرح در سال 1386، باعث جلوگیری از مصرف بی رویه بنزین و اقدامی مهم به منظور مدیریت مصرف سوخت به شمار می رود. برخی از دستاوردهای اجرای این طرح تا انتهای سال 1386 به شرح زیر بوده است:

صرفه جویی حدود 4 میلیارد دلار مصرف بنزین در سال.
جلوگیری از قاچاق بنزین به خارج از مرزهای کشور.
جلوگیری از رشد 10 درصدی مصرف در کشور.
ایجاد سیستم نرم افزاری و زیرساخت های ارتباطی لازم.
جمع آوری اطلاعات تمام خودروها بر حسب نوع، سال ساخت و ...
از عمده فعالیت های انجام گرفته در زمینه این طرح تا پایان سال 1386 می توان به موارد زیر اشاره کرد:

توزیع حدود 15 میلیون کارت هوشمند.
تجهیز 2 هزار و 300 جایگاه و حدود 13 هزار و 800 نازل بنزین.
جمع آوری داده های 60 میلیون لیتر بنزین مصرف به صورت روزانه.
ایجاد بانک اطلاعاتی مصرف سوخت خودرو و موتور سیکلت.
ایجاد مرکز داده نوین با ظرفیت پاسخگویی 6 میلیون تراکنش در روز.
صادرات و واردات نفت خام (سوآپ)

علاوه بر استفاده از نفت خام تولیدی کشور در پالایشگاه های داخلی، مقادیری نفت خام از کشورهای آسیای میانه (قزاقستان) از طریق حمل دریایی به بندر نکای مازندران، تخلیه و به وسیله خط لوله نکا _ ساری _ ری برای استفاده در پالایشگاه تهران و تبریز به انبار ری منتقل و معادل آن از جنوب کشور به آن کشور صادر می شود که اجرای این عملیات، سوآپ نامیده می شود. از فواید این امر کاهش هزینه های حمل نفت خام از جنوب به پالایشگاه های شمال است که باعث صرفه جویی در سوخت مصرفی تلمبه خانه های جنوب به شمال و هزینه های حمل می شود.در سال های 1384 تا 1386 مجموع واردات نفت خام از مبادی کشورهای آسیای میانه از طریق پایانه خزر و قزاقستان از طریق مخزن داران به ترتیب معادل 67/76، 38/131 و 17/105 هزار بشکه در روز بوده است. صادرات نفت خام معوض با واردات یاد شده، در سال های مورد بررسی به ترتیب برابر با 96/70، 64/127 و 105 هزار بشکه در روز بوده است.

صادرات و واردات فرآورده های نفتی اصلی

عملکرد متوسط صادرات فرآورده های نفتی اصلی در سال های اول تا سوم برنامه چهارم توسعه به ترتیب معادل 6/38، 7/38 و 99/27 میلیون لیتر در روز بوده است.صادرات فرآورده های نفتی اصلی شامل نفت سفید، نفت گاز و نفت کوره است. متوسط واردات در سال های یاد شده به ترتیب برابر با 01/28، 25/35 و 19/29 میلیون لیتر در روز بوده است.

طرح های در دست اقدام ذخیره سازی